++++++++++++++++
توبه و معافیت از مجازات
------------------------------------------------------------------
مسعود محمدی منش
+++++++++++++++++++++++
بنابر تعريف توبه : « بازگشت از گناه و پشيمان شدن از نافرماني خدا » مي توان چنين گفت كه:
1- توبه رابطه ، عمل يا اتفاقي است مابين بنده و خدا
2- حسي است دروني براي بنده (بازشگت از گناه و پشيمان .... )
3- براي مرتكب گناه است
براي روشن شدن موضوع بايد به تفاوت گناه و جرم و همچنين هدف وضع كفاره (براي گناه ) و مجازات (براي جرم ) آگاه بود آن گونه كه مي دانيم گناه: نافرماني ازاوامر دینی و خداوند ، و جرم : فعل يا ترك فعلی است مخل نظم اجتماعي كه در قانون تصریح و براي آن مجازاتي معين شده است .
هدف از وضع تكاليف ديني و تعيين گناه و كفاره تعالي روح و رساندن افراد متدين به مرحله اعلاي عبوديت است .
در حالي كه از تعريف جرم چنين بر مي آيد كه : هدف مجازات – تنبيه ، ارعاب و يا جلوگير از فعل يا ترك فعلي است كه نظم و امنيت اجتماعي را به خطر بيندازد .
اين قياس به اين معني است كه گناه و جرم داراي تعاريف متفاوت و مجازات و كفاره گناه داراي اهداف متفاوت مي باشند به همين سبب است كه در قانون اعمالي مانند دروغ گويي ، و .... كه مرتبط با نظم عمومي يا موجب نقض حقوق ديگران نمي شود ذكري به ميان نيامده است .
با نگاه به تعريف جرم و كمي تأمل مي توان گفت به لحاظ عقلي روشن است كه تنها افعال ضد امنيت و نظم عمومي و حقوق ديگران را بايد جرم دانست در غير اين صورت بايد شاهد نقض حقوق و آزادي هاي افراد در هر زمينه بود .
حال به نقش توبه در قانون مجازات ايران مي پردازيم :
توبه از معاذير قانوني معافيت و از مجازات و تخفيف دهنده مجازات مي باشد – توبه در جرايم مستلزم حد تحت شرايطي مطرح و موجب سقوط مجازات است
مي دانيم در ارتكاب جرم شرايط و انگيزه مجرم نمي تواند مؤثر و رافع مسئوليت باشد( اگر چه گاهی موجب تخفیف مجازات میشود، نه معافیت از مجازات) و به همين نسبت نيز پشيماني پس از ارتكاب جرم . چه هر مرتكبي پس از ارتكاب عملي كه موجب تعقیب ، محاكمه و مجازات او مي شود به نوعي پشيمان و ناراحت مي شود
(اگر چه نه همه افراد ، اغلب آنها )
**_ البته این در حالی است که. به نظر می رسد مبحث اثبات توبه در دادگاه به سبب خاص بودن آن نسبت به سایر موارد اثباتی ، مسئله ای کاملاً مجزا و منفک از ماهیت توبه نمی باشدوباید این دو را باهم مرتبط دانست . اثبات و وقوف به واقعی بودن توبه واینکه توبه مرتکب باید نزد پروردگار باشد یا نزد قاضی ، و از آنجا که توبه خود برای موجودیت و وقوع وابسته به شرایطی است که آن شرایط برای اثبات در دادگاه لازم و ضروری میباشند ( ندامت و پشیمانی قلبی مرتکب – گناه کار – از عمل ارتکابی خود . و . . . ) خود نیاز مند بررسی و گفتاری جدا گانه است .
که ما به همین اشاره در خصوص این موضوع در اینجا بسنده میکنیم
-**
سؤال اينجاست توبه كه پشيماني فرداست از انجام عمل خويش چگونه در بعضي از جرايم مي تواند سبب معافيت از مجازات يا حداقل تخفيف مجازات مرتكب شود ؟
دكتر گلدوزيان در كتاب حقوق جزاي عمومي (1و2و3) خود در صفحه 149 نقش توبه را در جرايم متعدد (جرايم بر ضد اخلاق و عفت عمومي جرايم بر ضد عقل – جرايم عليه امنيت عمومي اموال و ماكليت ) بيان و مثالهاي آورده اند .
با كمي دقت در تمامي مثالها مي بينيم كه چيزي مشترك ميان تمامي اين جرايم با تقسيم بندي و سرتيرهاي مختلف وجود دارد كه سبب شده است قانونگذار توبه را از اسباب معافيت و تخفيف مجازات در آنها بداند و آن شخصي بودن اين اعمال و جنبه ديني و تكليفي اين اعمال است كه سبب مي شود قانونگذار چنين ترحمي داشته باشد و علت ديگر ارتباط نداشتن و يا بي تأثير بودن اين اعمال بر نظم و امنيت عمومي و حقوق ديگران است . مثال در زنا: هر گاه كسي به زنايي كه موجب حد است اقرار كند (چه زن و چه مرد ) و بعد توبه كند قاضي مي تواند تقاضاي عفو او را از ولي امر نمايد .
مي بينيم در ظاهر اين موضوع جرم زنا موجود است و اين مي بايست سبب سخت گيري و عدم ترحم قانونگذار باشد ولي از آنجا كه مطمئناً چنين زناني به عنف و اكراه نبوده و سبب نقض حقوق و يا آزادي تن و ... ديگري نبوده است و با رضايت طرفين بوده چنين عملي را با توبه مرتكب در بعضي موارد معاف از مجازات مي دانند و همچنين در ساير مثالها و موارد ذكر شده در كتاب دكتر گلدوزيان .
اما در صفحه 150 تحت عنوان (3-نقش توبه در جرايم عليه امنيت عمومي اموال و مالكيت ) – باز در نگاه اول ما را بر اين مي دارد اگر توبه خاص گناهان است چرا در جرائم عليه امنيت عمومي و ... نيز مؤثر است .
در اين مورد نيز بايد گفت كه اگر چه قانونگذار بنابر كتب ديني و شرعي و الهام از آنها چنين جرايمي را با چنين مجازاتهايي با معافيت هاي مقرر كرده است ولي در بطن چنين قوانيني اين توبه شخص مرتكب نيست كه سبب معافيت از مجازات مي شود (صرف تو به سبب معافيت نيست اگر چه در ظاهر اين گونه است ) بلكه اين معافيت بر مي گردد به هدف قانونگذار و يا شارع در كتب ديني (با اهداف ديني ) كه بنابر ملاحظات سياست كيفري به منظور تشويق در كمك به كشف جرايم خاص يا جلوگيري از ادامه عمليات مجرمانه مرتكب را از كيفر معاف مي نمايد و اين تنها با هدف خاص انجام مي شود و نه توبه مرتكب . ،
و بهتر بود دكتر گلدوزيان اين مطلب را در صفحه 152 و در ادامه مطلب (ج- معافيت از كيفر به رغم ... ) بيان مي داشتند اگر چه ايشان به دليل اينكه قانونگذار توبه را به سبب معافيت داشته اند اين مطلب را در صفحه 150 و زير عنوان (3 – نقش توبه ... ) آورده اند .
پس مي توان گفت تنها در جرايمي توبه موجب معافيت از مجازات مي شود كه به نظم عمومي يا حقوق ديگران مرتبط نباشد(شرب خمر ... )
پر واضح است جرم بودن اين اعمال با تو جه به هدف و تعریف قانونی جرم ( فعل یا ترک فعل مخل نظم و امنیت عمومی ) به دليل عدم تأثير بر نظم عمومي و حقوق ديگران و جنبه شخصي و ديني داشتن اين اعمال مورد ترديد است هر چند به الحاظ دینی و شرعی این اعمال و رفتار ها گناه و موجب عقوبت جزای اخروی برای مرتکبین وگناه کاران شود .
حتی اگر قانون گذار به سبب اینکه قوانین ملهم و متاثر از اصول و احکام دینی و شرعی است بعضی از رفتارها و اعمالی را ( حتی در صورت بی تاثیر بودن انها در حقوق دیگران و نظم عمومی ) در قانون جرم دانسته باشند ، برخورد هاو عکس العمل های متفاوت با یک رفتا و یا جرم خود می تواند موجب این امید در بزهکاران !!!؟شود که پس از انجام عمل بزه کارانه !! از مجازات و واکنش قانونی در امان بمانند
*** اکنون باید از قانون گذار پرسید :
_1_ آیا جرایمی که در قانون کنونی با تو به مرتکب از مجازات معاف میشوند در واقع امر جرم هستند ( البته نه جرایمی که قانون گذار به سبب سیاست قانونی خاص _ نه صرف توبه مرتکب _ آنهارا معاف از مجازات میداند ) ؟
_2__ به فرض که این گونه باشد ، چگونه می توان از توبه مرتکب آگاه شد و تو به باید در پیشگاه قاضی صورت گیرد یا خداوند ؟
_3_ به فرض قانع کننده بودن پاسخ ( هر چه که باشد) آیا این مسئله موجب تفویض این اختیار بیش از اندازه به قاضی و یا صلیقه ای برخورد شدن با افراد مختلف نمی شود ؟ پس تساوی افراد در برابر قانون ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
